Long Covid en hyperventilatie

Zonder erbij stil te staan, adem je dagelijks zo’n 25.000 tot 30.000 keer in en uit. Voor veel mensen met Long Covid is die vanzelfsprekendheid ineens weg. De ademhaling verandert en de bijbehorende klachten lijken vaak sterk op die van chronische hyperventilatie. Wat gebeurt er dan in je lichaam? En wat kun je zelf doen om stap voor stap weer vrijer te ademen?

De ademhaling: ze wordt grotendeels automatisch geregeld door het autonome zenuwstelsel. Dat systeem stuurt processen aan waarover je normaal niet hoeft na te denken, zoals hartslag, bloeddruk en spijsvertering. Ook de ademhaling past zich vanzelf aan aan wat het lichaam nodig heeft. In rust adem je rustig en efficiënt, terwijl bij inspanning of stress de ademfrequentie automatisch omhoog gaat. Tegelijk is de ademhaling bijzonder, omdat je er wél bewust invloed op kunt uitoefenen. Zo kun je je adem inhouden, vertragen of juist verdiepen. Daarmee vormt de ademhaling een brug tussen lichaam en bewustzijn.

Bij langdurige stress, ziekte zoals Long Covid, angst of overbelasting kan het autonome zenuwstelsel in een hogere versnelling blijven staan. De ademhaling wordt dan sneller, hoger of gespannener, ook wanneer er geen direct ‘gevaar’ meer is. Dat gebeurt niet expres en is geen kwestie van iets ‘verkeerd’ doen, maar een automatische reactie van het lichaam.

Veel klachten die mensen met Long Covid ervaren, zijn herkenbaar voor mensen die al langer leven met een ontregelde ademhaling, zoals chronische hyperventilatie. Zonder het te beseffen adem je dan vaak sneller, hoger of met meer spanning. Er worden onbewust extra spieren aangespannen en er wordt intensiever geademd dan nodig. Het lichaam werkt als het ware harder om te ademen. Zelfs tijdens rustige activiteiten, zoals lezen of televisiekijken, verbruik je dan onnodig veel energie. Je merkt dat je sneller moe bent en dat het langer duurt voordat je herstelt na inspanning. Bovendien kan een gespannen of versnelde ademhaling gevoelens van onrust, spanning of angst versterken.

Juist omdat je de ademhaling bewust kunt beïnvloeden, kun je via rustige ademhalingsoefeningen het zenuwstelsel helpen weer terug te schakelen naar rust. Vooral een langere en rustigere uitademing geeft het lichaam het signaal dat het veilig is, waardoor spanning kan afnemen en er ruimte voor herstel ontstaat. Een eenvoudige ademhalingsoefening hiervoor is deze:

  • Adem rustig in door je neus.
  • Adem vervolgens twee keer zo lang uit door je neus.
  • Neem daarna een korte pauze voordat je opnieuw inademt.

Deze en andere ademhalingsoefeningen (zie de link onderaan) kun je het beste zittend of liggend doen, steeds een paar minuten achter elkaar, en liefst zowel ’s ochtends als ’s avonds. Dan wordt rustig ademen (weer) een goede gewoonte.

Spieren trainen en ontspannen

Omdat behalve de longen een hele verzameling spieren betrokken is bij de ademhaling, is het goed om daarbij stil te staan. Een gespecialiseerde fysiotherapeut, logopedist of osteopaat kan je helpen om bijvoorbeeld strakgespannen nek-, schouder- en borstspieren en het middenrif beter te leren gebruiken en ontspannen. Ook kan het erg nuttig zijn om samen met een logopedist te kijken naar de manier waarop je spreekt. Misschien is je ademcapaciteit veranderd waardoor je nu geen lange zinnen meer kunt maken en snel buiten adem raakt? Dagelijks oefenen door bijvoorbeeld hardop een boek of de krant voor te lezen waarbij je rustmomentjes neemt, kan al helpen.

De neusademhaling is een belangrijk aandachtspunt voor mensen die last hebben van ademhalingsproblemen door long covid, chronische hyperventilatie en de bijbehorende vermoeidheid. Voor een goede energieproductie in de lichaamscellen is een evenwichtige verhouding tussen zuurstof en koolstofdioxide nodig. Waar de mondademhaling de balans tussen zuurstof en koolzuur in je bloed kan verstoren, voorkomt de neusademhaling juist dat je te veel lucht inademt. Door te ademen door de neus, wordt de lucht bovendien gefilterd en op de juiste temperatuur en luchtvochtigheid gebracht voordat deze de longen bereikt.

Bij het inademen is je lichaam actief, bij het uitademen mag het loslaten.

Je longen: echte doorzetters

Last krijgen van je ademhaling kan sterke gevoelens van angst oproepen. Het kan voelen alsof je lichaam je in de steek laat en alsof je je longen niet meer kunt vertrouwen. Dat is een heel begrijpelijke reactie, zeker wanneer ademen inspannend voelt. Toch kan het helpen om dit beeld voorzichtig bij te stellen. Je longen zijn geen kwetsbaar onderdeel dat faalt, maar juist krachtige organen die elke dag opnieuw hun werk doen. Zonder dat je erbij stilstaat ademen we tenslotte gemiddeld zo’n 25.000 tot 30.000 keer per dag. Dag en nacht. Dat zegt iets over de enorme inzet en veerkracht van je longen. Gun dit proces daarom tijd en rust, en vertrouw erop dat het natuurlijke ritme stap voor stap terugkeert.

Long Covid en hyperventilatie, dit zijn de symptomen

We spreken over Long Covid of Post Covid als je na een covid-infectie langer dan drie maanden klachten houdt. De belangrijkste zijn: (extreme) vermoeidheid, concentratie- en geheugenproblemen, kortademigheid, slaapproblemen, spierpijn, duizeligheid en overgevoeligheid voor licht en geluid.

Long Covid begint altijd na een COVID-infectie en kan meerdere systemen tegelijk raken (energie, spieren, zenuwen, ademhaling). Het kan een hyperventilatie-achtig ademhalingspatroon uitlokken of versterken waardoor de klachten blijven bestaan.

Chronische hyperventilatie ontstaat vaak na stress, angst, overbelasting of een eerdere ziekte. Hierbij adem je sneller en dieper dan nodig is, waardoor de verhouding zuurstof (O2) en koolstofdioxide (CO2) in je bloed verandert. Dat kan allerlei klachten veroorzaken: benauwdheid of ‘niet goed kunnen doorademen’ worden vaak genoemd. Net als duizeligheid, hartkloppingen, tintelingen, vermoeidheid, onrust, concentratieproblemen en veel zuchten of gapen. In veel gevallen belemmeren deze klachten de manier van leven en krijgt men last van angst en wantrouwen voor het eigen lijf.

Op deze site vind je informatie en diverse (ademhalings)oefeningen: www.postcovidnl.nl/ondersteuning/webinars-en-videos/videos-met-logopedist

Heb je last van ademhalingsproblemen door Long Covid en/of hyperventilatie? Houd hierover altijd contact met je huisarts.

Dit artikel verscheen eerder in ons magazine Vizier.