Je broer, moeder of vriend heeft last van hyperventilatie. Je voelt je machteloos en het liefst wil je diegene helpen. Dat kan onder andere door samen te oefenen en te sporten.

Als psychosomatisch fysiotherapeut heeft Jeroen Nieuwenhof regelmatig patiënten onder behandeling met hyperventilatieklachten. Hij richt zich in de fysiotherapiebehandeling op de samenhang en wisselwerking van lichaam, geest én de sociale omgeving. “Die sociale omgeving bestaat onder meer uit de directe naasten. Voor een patiënt is het heel belangrijk dat hij zich serieus genomen en gesteund voelt door de omgeving en dus de naasten. Dit kan op verschillende manieren bereikt worden. Samen oefeningen doen uit de therapie of samen sporten is daar een voorbeeld van.

“Samen oefenen of sporten wordt niet alleen door de patiënt als prettig ervaren. Als naaste kan het heel fijn zijn om ‘iets’ te kunnen doen, je voelt je daardoor minder machteloos. Daarnaast geeft het samen oefenen, in eerste instantie onder begeleiding van de fysiotherapeut, ook vaak meer inzicht voor de naaste. Bij het oefenen wordt er namelijk uitleg gegeven waarom bepaalde oefeningen goed zijn; wat het doel en effect is. Je wordt actief betrokken bij de therapie en krijgt inzicht in de behandeling.”

Een valkuil voor de naaste kan zijn dat de rol van de therapeut wordt overgenomen. Daar moet voor worden gewaakt. Blijf die vriend, zus of moeder en hanteer een zorgzame houding. Anders zou het juist averechts kunnen gaan werken.

Sporten moet leuk zijn

Sporten is, net als voor iedereen, voor degene met hyperventilatie heel goed. De hyperventilatie kan echter een grote drempel vormen om te gaan sporten. Door sporten versnelt de ademhaling, gaat het hart sneller kloppen en kan je zelfs tijdelijk buiten adem raken. Dit is allemaal erg spannend en misschien wel angstig. “Samen gaan sporten kan net dat extra zetje of die steun zijn voor je naaste met hyperventilatie om die drempel over te gaan. Als je samen gaat sporten, is het ook belangrijk dat het vooral leuk is om te doen. Je kan samen gaan hardlopen, wat misschien wel een goede oefening is voor je naaste met hyperventilatie. Maar als het als een verplichting voelt, zal dit minder lang worden volgehouden.”

Preventieve oefening: 3 minuten ademruimte (mindfulness)

  • Stap 1: Stop op een willekeurig moment waar je mee bezig bent en sluit je ogen.
  • Stap 2: Maak contact met jezelf. Merk op hoe het nu met je is.
    • Welke gedachten zijn er?
    • Welk gevoel heerst er?
    • Welke lichaamssensaties kun je opmerken?
  • Stap 3: Richt je aandacht op de beweging van de in- en uitademing, van moment tot moment, zonder deze te sturen of te veranderen. Word je afgeleid door bijvoorbeeld gedachten? Dat hoort erbij. Merk op dat je bent afgeleid en breng je aandacht vriendelijk terug naar je ademhaling.
  • Stap 4: Breid je aandacht uit naar je hele lichaam zoals je houding, gezichtsuitdrukking en andere lichaamssensaties. Breid dan je aandacht nog verder uit naar de geluiden om je heen en je omgeving.
  • Stap 5: Open je ogen. Misschien voel je iets van ruimte en rust. Gebruik dit gevoel om bewust te kiezen hoe je het volgende moment wilt voortzetten.

Voor de naaste:

  • Herinner je partner eraan om een ademruimte in te lassen (eventueel samen) en niet alleen op momenten dat het niet goed gaat.
  • Stimuleer gezonde manieren om met stress om te gaan, bijvoorbeeld door het maken van een wandeling.

Deze oefeningen kun je doen

Bij een acute aanval van hyperventilatie:

  • Zoek contact met je naaste en benoem dat je een hyperventilatieaanval hebt.
  • Ga naar een rustige veilige plek.
  • Ga tegenover elkaar zitten.
  • Bij voorkeur in dezelfde houding en kijk elkaar aan.
  • Recht je rug, zet je voeten stevig op de grond en stel je open voor het gevoel.
  • Probeer de gevoelens niet onder controle te krijgen, maar merk op hoe het nu is. Ga niet anders ademen of je adem sturen. Gaat je adem snel en oppervlakkig? Dan gaat hij snel en oppervlakkig. Zo is het nu!
  • Leg bij jezelf een hand op de plek waar je vervelende sensaties opmerkt.
  • Je kunt tegen jezelf zeggen: ik laat het gevoel er nu zijn, dit hoort nu bij deze situatie. Ik kan het aan om dit nu te voelen; dit gevoel gaat vanzelf weer weg.
  • Stel vervolgens de vraag: hoe kan ik nu goed voor dit gevoel zorgen? Bijvoorbeeld: door een stukje te wandelen of een warme douche te nemen.

Voor de naaste:

  • Raak niet in paniek.
  • Kom niet met oplossingen, maar schenk rustige compassievolle aandacht aan je partner. Stel rustig vragen als: wat ervaar je, wat voel je in je lichaam en welke gedachten of gevoelens zijn er?
  • Als naaste kun je vragen waarin je kunt ondersteunen.

Dit artikel verscheen eerder in ons magazine Vizier.